فشار روحي (Stress)

مسلما تصويرهاي آگهي هاي جامعه بازنشستگان وسوسه انگيز و اغواکننده هستند. مانند تصوير مردي که با نوه اش ماهي گيري مي کند، تصوير بازي هفتگي گلف، تصوير خواب نيمروز (خواب قيلوله)، تصوير بي غمي و مشکل نداشتن (يعني فارغ از فشار روحي).
دکتر
George T. Grossburg مدير روانکاوي سالمندي در دانشکده پزشکي دانشگاه سن لوئيز مي گويد: در واقع سالهاي بازنشستگي از مواردي است که سخت ترين فشار روحي را بر سالمندان وارد مي کند. سالهاي آخر عمر با فشار فوق العاده روحي همراه مي باشد. در اين سالها با فشارهاي عديده اي که احتمالا هرگز قبلا با آنها روبرو نبوديد، مانند از دست دادن بستگان نزديک، تنهائي، ناتواني و فشارهاي پيش بيني نشده، روبرو مي گرديد. او مي گويد: وقتيکه به 85 سالگي برسيد، نمي توانيد آن طور که در 20 سالگي به اين فشارها پاسخ مي داديد، جواب بدهيد. در نتيجه امكان اينکه فشار روحي به بيماري مزمن تبديل شود، بسيار زياد است.
محققان درخصوص اينکه فشار روحي منجر به بسياري از بيماريهاي فيزيکي و رواني از قبيل فشار بالاي خون، گرفتگي عضلاني، خستگي مزمن، کم خوابي، چاقي، بيماري قلبي، مشکلات مغزي، هيجان، ترس بي دليل و افسردگي بشود، مظنون هستند. دکتر گراس برگ توضيح مي دهد: اما فشار روحي بعد از سن 60 سالگي بخصوص مضر مي باشد، زيرا بدن نمي تواند آنطور که در گذشته در برابر فشار تحمل مي نموده، در اين سن تحمل کند.
دکتر گراس برگ اخطار مي نمايد: مثلا فشار خون يک فرد مسن تحت فشار روحي با سرعت بيشتري بالا مي رود و اين حالت با مقايسه با يک جوان مدت طولاني تري در بدن باقي مي ماند، زيرا ديواره رگهاي سالمندان حالت انعطافي خود را از دست داده، در نتيجه خطر حمله قلبي را زيادتر مي کند.
دکتر گراس برگ مي گويد: به موازات پير شدن، فشار روحي ممکن است به دليل عدم تعادل مواد شيميائي قرباني بيشتري بگيرد. بدن در وضع ثابتي در هرمونهاي مربوط به فشار روحي اثر مي گذارد و توليد هرمونهاي خنثي کننده را به نحو قابل توجهي در سالخوردگان کاهش مي دهد.
نتيجه آن مشابه بالني است که بي اندازه باد مي شود و احتمالا احساس کشيدگي فوق العاده اي در بدن مي نمائيد. دکتر
Butler استاد پيري شناسي دانشگاه George Mason در ويرجينيا مي گويد: اين فشار قادر است روي مغز، بدن، يا روح اثر بگذارد .
دکتر باتلر مي گويد: اما هرگز دير نيست بياموزيم چگونه فشار روحي را کم کنيم. در واقع اگر در گذشته سعي کرده ايد فشار روحي را کنترل نمائيد، ممکن است مجبور بوده باشيد مهارتهاي جديدي جهت سازش با فشار روحي کسب نمائيد، زيرا مهارتهايي که در 30 سالگي به کار ميبريد ممکن است در 70 سالگي کاري از پيش نبرند. در سنين سالمندي براي مقابله با فشار روحي به زمان طولاني تري نياز داريد. او مي گويد: لذا از حيث رعايت بهداشت بايستي متعادل تر باشيد. هرچند بعضي از استراتژيهاي قديمي ممکن است کارا باشند، معذالک بايستي استراتژيهاي جديد را نيز به کار گيريد.

اولين اقدام
راه رفتن با قدمهاي بلند
دکتر باتلر مي گويد: ورزش بيشتر از ساير چيزها به فشار روحي تسکين مي دهد، به جريان خون کمک نموده، حرکت را وسعت بخشيده، عضلات را قوي نموده و روحيه را بالا مي برد. اگر قادر باشيد بدون احساس درد حرکت نمائيد، چشم انداز زندگي را تغيير خواهيد داد. روشن شده است ورزش اثر مثبتي در توان ذهني، مثلا حافظه داشته و به هيجانات آرامش مي دهد.
دکتر
Robert E.Thager نويسنده کتاب "اصول حالات روزانه" و استاد روانشناسي دانشگاه ايالتي کاليفرنيا در Long Beach مي گويد: ورزش نيز قادر است بر ذخيره انرژي بيفزايد و لذا شخص احساس نيرو و شادماني بيشتري خواهد کرد. هرچه بيشتر احساس نيرو کنيد، بهتر مي توانيد با فشار روحي مقابله نمائيد. او توصيه مي نمايد: اگر کمي احساس خستگي يا غم مي نمائيد، 10 دقيقه سريع راه برويد (سرعت اين راه رفتن به ميزان سرعتي باشد که مثلا بخواهيد به زمان ملاقات تان با فرد يا به اداره اي برسيد. البته براي رسيدن به موقع ملاقات نبايستي خيلي به خود فشار وارد آورده و بيش از حد سريع برويد.

راه هاي عاقلانه ديگر
براي شنيدن اخبار گوناگون مصر نباشيد
دکتر باتلر مي گويد: کامپيوترها، تلويزيونها، روزنامه ها و ساير اشکال دستگاههاي ارتباط جمعي با سرعت اطلاعات زياد و گيج کننده اي پخش مي کنند. اما آيا در واقع لازم است همه آنها را بدانيد؟ البته نه. در واقع دانستن اطلاعات و اخباري که به آنها نياز احساس مي کنيد خوب است، اما اخباري که به آنها نياز نداريد بايد از برنامه دانستن ها حذف شوند، زيرا يکي از بزرگترين عوامل فشار روحي براي افراد بالاي 60 سال محسوب مي شوند.
چنانچه با گرفتن اخبار جهان احساس فشار مي کنيد، بايد بدانيد که اين احساس ممکن است فشار روحي ايجاد کند. آيا چه کسي گفته است مجبوريد آخرين اطلاعات مربوط به موسيقي را بدانيد و از آخرين اخبار مرتبط با مد با خبر شويد؟ آيا چه کسي گفته است مجبوريد روزنامه بخوانيد يا الزاما به اخبار تلويزيون گوش فرا دهيد؟ مجبور نيستيد اين کار را بکنيد. فقط اطلاعاتي کسب کنيد که به زندگي جديد شما يعني زندگي سالمندي مربوط است. بنابراين اگر بازي گلف مي کنيد، ممکن است بخواهيد بدانيد چه کسي در بين سالمندان برنده شده است. هرگز نبايد بر اثر فيلمي که تماشا کرده ايد يا بخاطر آگاهي از سياستي هيجان نشان داده و احيانا مثل جوانان فرياد بکشيد.

به خود آرامش بدهيد
برحسب نظر دکتر باتلر: توانائي طبيعي فرد سالمند براي تنظيم حرارت بدن محدود مي شود، لذا در سرماي فوق العاده يا در گرماي بسيار زياد، در ابتلاي به فشار روحي مستعدتر مي شويد. او متذکر ميگردد: حرارت محل سکونت را به اندازه اي نگهداريد که احساس آرامش نمائيد و از روزهاي بسيار سرد و بسيار گرم خود را از نظر ميزان حرارت مورد نياز بدن به مخاطره نياندازيد.

نفس را به داخل فرو بريد و آرامش ايجاد کنيد
دکتر باتلر يادآور ميشود: يکي از ساده ترين راههاي جلوگيري از فشار روحي تنفس عميق است. با اعمال زير آن را تمرين نمائيد.
1ــ در حاليکه روي صندلي مي نشينيد، پشت را راست نگهداريد.
2ــ نفس را به آهستگي به داخل فرو بريد و احساس کنيد ريه ها را از پائين به بالا پر از هوا مي کنيد.
3ــ به شکم توجه کرده و در حاليکه نفس مي کشيد بگذاريد شکم وسعت پيدا کند. بايد اين احساس به وجود آيد که ديافراگم، غشاء عضله اي که ريه ها را از شکم جدا مي کند، ويران شده مثل اينکه متصل به رشته اي در شکم باشد.
4ــ نفس را به آرامي خارج نموده، ريه ها را از بالا به پائين خالي کنيد.
5ــ احساس کنيد ديافراگم به حالت طبيعي خود بر مي گردد، سپس نفس عميق ديگري بکشيد و اين عمل را تکرار نمائيد. دکتر باتلر متذکر ميشود: اين تمرين را در 5 دقيقه و دو نوبت در روز عملي سازيد.

امواج انرژي زا را پيش بيني کنيد
دکتر
Thayer مي گويد: سطوح انرژي بدن در مواقع معيني از روز بيشتر از ساير اوقات است. آگاهي از اين سيکل مهم و مفيد است. زيرا وقتي که انرژي شما کم باشد، براي ابتلاي به فشار روحي آمادگي زيادتري خواهيد داشت. او مي گويد: براي مدت سه روز، روزانه هر دو تا سه ساعت سطح انرژي بدن را در درجات مختلف (در سطح بالا، سطح نسبتا بالا، سطح نسبتا پائين، و سطح پائين) احساس کرده و يادداشت نمائيد. نمونه اي از اين چهار سطح را به دست خواهيد آورد که کمک مي کند تا تصميم بگيريد در چه زماني ملاقات هاي روزانه را انجام دهيد و کارها را در وقتي عملي کنيد که ميزان انرژي بدنتان بالا بوده و کمتر دچار فشار روحي مي شويد. بنابراين اگر احساس مي کنيد روزانه در حدود ساعت 2 بعدازظهر کسل هستيد، به جاي رسيدگي به حسابها يا بازي شطرنج، کمي بخوابيد.
طبق نظر دکتر
Thayer اين تکنيک بخصوص براي افراد بالاي 60 سال که مانند گذشته انرژي ذخيره ندارند، مفيد مي باشد.

بر مصرف دارو نظارت داشته باشيد
دکتر گراس برگ مدير بخش روانکاوي سالمندان دانشکده پزشکي دانشگاه سن لوئي مي گويد: کافئين اولين ماده ترکيبي قهوه، چاي و آشاميدني هاي موسوم به کولا و شوکولات، محرکي است که اثر زيادي بعد از سنين 60 سالگي روي بدن دارد. او توصيه مي کند: براي اجتناب از عصبانيت و فشار روحي روزانه بيش از يک ليوان 240 گرمي قهوه نخوريد. يکصد و پنجاه گرم شکلات تلخ و شيرين همان اندازه کافئين دارد که يک ليوان 240 گرمي قهوه. شکلات شيري (
Milk Chocolate) مقدار بسيار کمتري کافئين دارد. کافئين در داروهاي محرک کانتر داروخانه ها مانند No-Doz نيز يکي از ترکيبات آنها است. قبل از استفاده از اين نوع داروها با پزشک مشورت کنيد.
در زير به معدودي از ساير داروهائي که معمولا هيجان ايجاد مي کنند اشاره مي شود:
- داروهاي کانتر داروخانه ها که براي خواب يا سرماخوردگي و حساسيت نظير
Difhenhydrdmine ( بنادريل، تيکنول PM ) و Clemastine (Tavist) تجويز ميشوند.
- داروهاي ضدگرفتگي عضلات يا آنتي هيستامين ها يا ترکيبات آنتي هيستامين با ضدگرفتگي مانند: (
Sudafed) Pseudoepherine، Triprobdine و Pseudoepherine (Actifed)، Clemastine، Phenylpropanolmine ( Tavist-D)
ــ آنتي هيستامين هايي که در بعضي از مسکن ها نظير (
Percozesic) Phenyltoloxamine يافت مي شوند.
ــ ضد افسردگيهائي مثل (
Sertraline) Zolaft, (Paxil) Paroxetines (Prozec) Fluoxetine
ــ اسپري هاي ويژه آسم که داراي (
Primatene) Epinephrine هستند.

دوش بگيريد
دکتر
Thayer مي گويد: غوطه ور شدن در بخار دوش يا حمام يا وان آب داغ، راهي بسيار ساده براي تسکين هيجان است. اما بايد دانست که نبايستي مدتي طولاني در آن باقي بمانيد. او مي گويد: توقف بيش از 10 دقيقه در آب داغ يا گرم در واقع هيجان را افزايش داده و قادر است حالت طبيعي را به هم زده و کسل کننده شود.

چه زماني بايستي به پزشک مراجعه شود؟
دکتر گراس برگ مي گويد: افراد بالاي 60 سال به ندرت اعتراف مي کنند داراي فشار روحي هستند. در عوض از علائم فيزيکي نظير ضربان نامنظم قلب يا سردرد شکايت مي کنند. در صورتي که هريک از حالات زير را در خود احساس مي کنيد، از پزشک خود بخواهيد ميزان هيجان را در شما آزمايش و ارزيابي کند:
ــ‌ بيخوابي دائم داريد.
ــ مشکل تمرکز کردن داريد.
ــ کارهاي ضروري و مهم را به تعويق مي اندازيد.
ــ به تازگي به درد معده، سردرد و يا ديگر دردها و دردهاي مبهم دچار شده ايد.
ــ غالبا احساس سرگيجه نموده و يا تصور مي کنيد سرتان سبک شده است.
ــ احساس مي کنيد به نحوي غيرعادي تحريک و هيجاني مي شويد.

شهروند

 

  
نویسنده : ميلانی ; ساعت ٥:٤٥ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۳۱ تیر ،۱۳۸۳