پوكي استخوان، استئوپروز Osteoporosis

بيماري قرن اخير به دليل تغيير شرايط زيست و آمار شاهد اين است كه امروزه حدود 2 ميليون مردم آمريكا مبتلا به استئوپروز هستند و بيش از 12 ميليون در آستانه ابتلا به آن و به طور كامل تعداد آن در زن و مرد‌ مشخص نشده، اما آنچه مسلم است تعداد خانمها بيشتر و حدود 2 برابر است. امكان گرفتن يك آمار دقيق و تحقيقات در اين زمينه مشكل است و زماني شخص متوجه ميشود كه براي پيشگيري دير شده و حالا نياز به معالجه دارد. براي اطلاع بيشتر از چگونگي اين بيماري لازم است مختصري راجع به ساختمان و رشد استخوان توضيح داده شود.
يكي از مواد معدني مهمي كه در ساختمان استخوان به كار ميرود كلسيم
Ca است؛ به صورت فسفات كلسيم و هيدرات كلسيم و ويتامين D3 كه نقش مهمي در تشكيل آن دارد و از طريق جذب نور آفتاب از پوست بدن ساخته ميشود. مهمترين منبع غذايي كلسيم شير و ساير فرآورده هاي آن است بخصوص ماست كه اگر تازه باشد كيفيت بهتري خواهد داشت. لبنيات علاوه بر داشتن كلسيم حاوي فسفات نيز هست، البته فسفات در بعضي مواد غذايي ديگر نظير گوشت هم وجود دارد. از ميوه ها بخصوص سيب و از سبزي هاي براكلي و از مواد خشكبار بادام حاوي كلسيم بيشتري هستند. در صورت كافي بودن كلسيم و فسفات مقدار مورد نياز بدن جذب و زيادي آن از طريق مدفوع و ادرار دفع ميشود. كنترل ميزان كلسيم تحت كنترل هورمون غدد پاراتيروئيد انجام ميشود. مقدار كلسيم لازم براي سن 3ــ1 سالگي 500 ميلي گرم، 9ــ4 سال 800 ميلي گرم، 18ــ9 سال بيشترين مقدار يعني 1300 و 50ــ19 سال 1000 و از 50 سال به بالا 1200 ميلي گرم ميباشد. كمبود كلسيم را هيپوكالسمي و افزايش آن را هيپركالسمي ميگويند.
رشد ‌استخوان: در زمان كودكي و نوجواني رشد استخوان سريع است چه از جهت طول و چه قطر و در پايان زمان رشد به حداكثر نمو ميرسد و از آن به بعد متراكم و سخت ميشود تا سن 30 سالگي كه به سخت ترين مرحله برسد.
از آن به بعد به آهستگي شروع به سست شدن ميكند و ميزان تركيبات كلسيم و مواد آلي آن كم ميشود و در نتيجه از استحكام آن كاسته خواهد شد. عواملي كه در كمبود رشد و سختي استخوان موثر ميباشند شامل: ارث، نوع فعاليت فيزيكي و تحرك، تغذيه، نور خورشيد، هورمون جنسي، شرايط روحي و مصرف دارو مثل كورتون براي درمان آسم، آنتي بيوتيك زياد، داروهاي ضد تشنج، ضد اسيد معده و ضد سرطان و همچنين بيماريهاي مزمن كليه، ريه، معده، روده، هورمون (تستوسترون
Testosterone) عادت هاي خاص زندگي مثل سيگار كشيدن و افراط در نوشيدن الكل و قهوه، عدم توجه به مصرف مواد كلسيم دار و شغل هاي بدون حركت و فعاليت فيزيكي مثل كار دفترداري، وكالت و حتي طبابت.
اسكلت بدن انسان مانند يك ساختمان نيست كه مواد تشكيل دهنده آن هميشه ثابت باشد. تركيبات استخوان دائما در حال تعويض هستند و تركيبات كلسيمي قديم با جديد در حال جابه جا شدن هستند و اين عمل توسط دو نوع سلول انجام ميگيرد يكي آنهايي كه اين تركيبات را از استخوان جدا ميكنند به نام استئوكلاستها
Osteoclasts و ديگري آنهايي كه باعث ساختن و ترميم ميشوند مثل استئوبلاست ها Osteoblasts. در زمان جواني يا هنگام شكستگي استئوبلاست ها فعال تر و در سن پيري استئوكلاست ها فعال تر هستند. كه در صورت افزايش زياده از حد كار آنها كلسيم آزاد شده در خون و مايعات بين سلولي زياد شده، باعث رسوب كلسيم در بافتهاي چربي و جدار عروق ميشود و باعث بيماري آرتريو اسكلروز خواهد شد و همچنين افزايش كلسيم باعث ضعف رفلكس اعصاب، ضعف عضلات، يبوست، بي اشتهايي، افزايش زمان ضربان قلب و بخصوص دل درد‌ ميشود. علت افزايش كلسيم ممكن است به علت زياد شدن هورمون پاراتيروئيد باشد. كاهش كلسيم يا هيپوكالسمي باعث سفتي عضلات بخصوص عضلات حنجره ميشود كه امكان دارد‌ به علت اين اسپاسم بيمار در اثر نرسيدن اكسيژن به حالت خفگي برسد. يا باعث آهكي شدن سلولهاي عصبي هسته هاي مغز و آب مرواريد در چشم بشود و در اطفال باعث عدم رويش يا كندي نمو دندانها شود. كمبود كلسيم در كودكان اگر شديد‌ باشد، باعث بيماري راشي تيسم Rickets خواهد شد كه اغلب علت آن كمبود ويتامين D در اثر نبودن نور آفتاب كافي و زندگي در مكانهاي تاريك است. بيماري ديگر استخوان، پوكي استخوان است كه علت آن اختلال در تشكيل بستر آلي استخوان سازي است تا عيب آهكي شدن. در اين حالت فعاليت استئوبلاست ها كمتر از حالت طبيعي است و سرعت استخوان سازي كاهش پيدا ميكند و علائم آن به قرار زير است:
1ــ عدم حركت 2ــ تغذيه نادرست 3ــ كمبود ويتامين
C كه براي ماده بين سلولي لازم است بخصوص براي استئوبلاست ها 4ــ عدم ترشح استروژن (در زمان يائسگي) براي اينكه استروژن بر فعاليت استئوبلاست ها ميافزايد 5ــ پيري كه اعمال متابوليسم پروتئين كم و يا ناقص است و چهارچوب اوليه براي رسوب استخوان سازي كافي نيست. 6ــ بيماري كوشينگ در اثر افزايش هورمون غدد فوق كليوي كه از تشكيل پروتئين در بدن كاسته ميشود و بالاخره كمبود انسولين.
درمان كمبود كلسيم اگر بيماري باشد با دادن هورمون پاراتورمون
Paratnormon و بهتر از آن دي هيدروتاكيسترول Dihydrotachystrol است. براي استئوپروز بهترين راه پيشگيري راه رفتن سريع بخصوص در سراشيبي و طناب زدن و ورزشهاي ديگر، همراه با تغذيه كافي و صحيح و استفاده از نور آفتاب است.

شهروند

  
نویسنده : ميلانی ; ساعت ۱٢:٤٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٦ فروردین ،۱۳۸۳